Menü
Ana içeriğe geç

Dijital Pazarlama Sözlüğü

Yapay Zekâ Modelleri, Altyapı ve AI Arama Ekosistemi

Büyük dil modellerinin çalışma biçimini ve yapay zekâ arama ekosistemini açıklayan terimler. Model altyapısı, bot erişimi, içerik lisanslama ve arama algoritmalarındaki yapay zekâ kullanımı alt başlıklarda ele alınıyor.

48 terim

Tüm Terimler · A–Z

Türkçe veya İngilizce arayabilirsiniz.

AI Arama Yüzeyleri ve Görünürlük Ölçümü

AI Arama Motoru
AI Search Engine
Sorguya bağlantı listesi yerine sentezlenmiş yanıt üreten arama arayüzleri (ChatGPT Search, Perplexity, Gemini, Copilot).
Google AI Mode
Google'ın, aramanın tamamını konuşma tabanlı ve üretken yanıt akışına taşıyan modu.
SGE (Search Generative Experience)
AI Overviews'un deneysel dönemdeki adı. Eski kaynaklarda bu adla geçer.
Konuşma Tabanlı Arama (Conversational Search)
Sorgunun tek seferlik değil, bağlamı taşıyan diyalog olarak ilerlemesi.
Sorgu Dağıtımı (Query Fan-out)
Üretken arama sistemlerinin, tek bir kullanıcı sorgusunu arka planda çok sayıda alt sorguya bölerek paralel arama yapması. GEO'da içeriğin alt sorgulara da cevap vermesi gerekmesinin teknik nedenidir.
Takip Sorgusu (Follow-up Query)
Kullanıcının ilk yanıtın ardından bağlamı koruyarak sorduğu derinleştirici sorgu.
Alıntılanma (Citation)
Üretken yanıtın kaynak olarak bir siteye atıfta bulunması. GEO'nun organik sıralamaya karşılık gelen hedefidir.
Alıntılanma Oranı (Citation Rate)
İzlenen prompt seti içinde markanın kaynak gösterildiği yanıtların payı.
Model Payı (Share of Model)
Kategori sorgularında markanın, rakiplere kıyasla anılma payı. Share of Voice'un üretken motorlardaki karşılığıdır.
Prompt Takibi (Prompt Tracking)
Belirlenen sorgu setinin düzenli aralıklarla modellere sorulup yanıtların kaydedilmesi. GEO raporlamasının temel yöntemidir.
LLM Yönlendirme Trafiği (LLM Referral Traffic)
Üretken motorlardaki alıntılardan siteye gelen ziyaretler. Hacmi düşük, dönüşüm niyeti genellikle yüksektir.
Temellendirme (Grounding)
Model yanıtının, doğrulanabilir harici kaynaklara dayandırılması. Halüsinasyona karşı birincil mekanizmadır.

Model ve Altyapı Kavramları

Token
Modelin metni işlerken kullandığı en küçük birim. Maliyet ve sınırlar token üzerinden hesaplanır.
Bağlam Penceresi (Context Window)
Modelin tek seferde işleyebildiği toplam token miktarı.
Parametre
Parameter
Modelin eğitim sırasında öğrendiği ağırlık sayısı. Kapasiteye dair kaba bir göstergedir, tek başına kaliteyi belirlemez.
Çıkarım (Inference)
Eğitilmiş modelin, verilen girdiye yanıt üretmesi işlemi. Operasyonel maliyetin oluştuğu aşamadır.
Bilgi Kesim Tarihi (Knowledge Cutoff)
Modelin eğitim verisinin kapsadığı son tarih. Bu tarihten sonraki bilgi ancak harici erişimle gelir.
Sıcaklık (Temperature)
Çıktının rastgelelik düzeyini belirleyen parametre. Düşük değer tutarlılık, yüksek değer çeşitlilik üretir.
Sistem Talimatı (System Prompt)
Modelin rolünü, sınırlarını ve davranış kurallarını tanımlayan üst düzey talimat katmanı.
Zero-shot / Few-shot Prompting
Örnek vermeden ve birkaç örnek vererek talimatlama. Örnekler, format tutarlılığını belirgin biçimde artırır.
Düşünce Zinciri (Chain of Thought)
Modelin, sonuca ulaşırken ara adımları açıkça üretmesi. Çok adımlı akıl yürütme gerektiren görevlerde isabeti artırır.
RLHF
Reinforcement Learning from Human Feedback
İnsan geri bildiriminden pekiştirmeli öğrenme. Modelin yanıtlarının insan tercihleriyle hizalanmasında kullanılan eğitim aşaması.
Damıtma (Distillation)
Büyük bir modelin davranışının, daha küçük ve ucuz bir modele aktarılması.
Açık Ağırlıklı Model (Open-weight)
Ağırlıkları indirilip kendi altyapında çalıştırılabilen model. Veri egemenliği gereken senaryolarda tercih edilir.
Çok Modlu Model (Multimodal)
Metin, görsel, ses ve videoyu birlikte işleyebilen model.
Model Çöküşü (Model Collapse)
Modellerin, ağırlıklı olarak yapay zekâ üretimi veriyle eğitilmesi sonucu çeşitlilik ve isabet kaybetmesi.
Guardrail (Koruma Bandı)
Model çıktısının, tanımlı politika ve marka sınırları içinde kalmasını sağlayan denetim katmanı.
İşlev Çağırma (Function Calling / Tool Use)
Modelin, yanıt üretirken harici araç veya API'yi çağırabilmesi.
MCP (Model Context Protocol)
Modellerin harici veri kaynakları ve araçlarla standart biçimde bağlanmasını sağlayan açık protokol.
Vektör Veritabanı
Vector Database
Gömme vektörlerinin saklandığı ve benzerlik sorgusuyla eriştiği veri tabanı. RAG mimarisinin bileşenidir.
Kosinüs Benzerliği
Cosine Similarity
İki vektör arasındaki anlamsal yakınlığın ölçülme yöntemi.
Parçalama (Chunking)
Uzun içeriğin, erişim için anlamlı birimlere bölünmesi. Kötü parçalama, doğru içeriğin bulunamamasının en sık nedenidir.
Pasaj Sıralaması (Passage Ranking)
Sayfanın tamamı yerine, sorguya en uygun bölümünün değerlendirilmesi. İyi yapılandırılmış başlık hiyerarşisinin GEO'daki karşılığıdır.
Yeniden Sıralama (Reranking)
İlk erişimde getirilen adayların, ikinci bir modelle alakaya göre yeniden sıralanması.

Bot Erişimi, Telif ve İçerik Kaynağı

GPTBot / ClaudeBot / PerplexityBot
Üretken motorların içerik toplama ve erişim botları. robots.txt üzerinden ayrı ayrı yönetilebilirler.
Google-Extended
Google'ın, içeriğin üretken modellerde kullanılmasına dair iznin arama taramasından bağımsız yönetilmesini sağlayan direktif.
AI Botu Erişim Yönetimi
AI Crawler Access Management
Hangi üretken motorun içeriği taramasına izin verileceğinin politikaya bağlanması. Engelleme, AI görünürlüğünü de kapatır.
İçerik Lisanslama (Content Licensing)
Yayıncıların, içeriklerinin model eğitimi veya erişimde kullanımını ücretli anlaşmaya bağlaması.
AI İçerik Tespiti
AI Content Detection
Metnin model üretimi olup olmadığını tahmin eden araçlar. İsabet oranları düşüktür; karar mekanizması olarak kullanılmamalıdır.
İçerik Kaynağı Doğrulama (C2PA)
Coalition for Content Provenance and Authenticity
Görsel ve videonun üretim geçmişinin, kriptografik meta veriyle belgelenmesi standardı.

Arama Algoritmalarında Yapay Zekâ ve Varlık Yönetimi

NLP (Doğal Dil İşleme)
Natural Language Processing
Metnin, makine tarafından anlamlandırılmasını sağlayan yöntem ailesi.
RankBrain
Google'ın, daha önce görülmemiş sorguları yorumlamak için kullandığı ilk makine öğrenmesi sıralama bileşeni.
BERT
Bidirectional Encoder Representations from Transformers
Kelimelerin cümle içindeki bağlamını çift yönlü değerlendiren dil modeli. Edat ve bağlaçların anlamı değiştirdiği sorgularda etkilidir.
MUM
Multitask Unified Model
Çok dilli ve çok modlu anlama hedefleyen model. Karmaşık, çok adımlı sorgular için geliştirilmiştir.
Kullanıcı Etkileşim Sinyalleri (Navboost)
Sorgu-sonuç etkileşim verisinin sıralamada kullanılması. Marka aramaları ve tıklama davranışının dolaylı etkisi buradan gelir.
Wikidata / Varlık Kaydı
Wikidata / Entity Registration
Markanın, makine okunabilir varlık veri tabanlarında tanımlanması. Bilgi grafiğinde ve model yanıtlarında tanınırlığın temelidir.
Varlık Tutarlılığı (Entity Consistency)
Marka adı, tanımı, kurucu ve konum bilgisinin tüm kaynaklarda birebir aynı olması. Modeller çelişkili bilgide markayı atlar.
Ajan Tabanlı Ticaret (Agentic Commerce)
Satın alma araştırmasının ve işlemin, kullanıcı adına bir yapay zekâ ajanı tarafından yürütülmesi. Ürün verisinin makine okunabilirliğini kritik hale getirir.

Tüm terimler (A–Z)

WhatsApp